دكتر اسدي [دكتر هرمز اسدي درگذشت] به خاطر تكاپو و تحقيقات گسترده‌اش در زمينه يوزپلنگ آسيايي  فوك خزري و گوزن‌هاي زرد ايراني از جمله كارشناسان كم‌نظير محيط‌زيست در ايران به شمار مي‌آمد و در عمر پربارش براي حفظ تنوع‌زيستي ايران بسيار كوشيد. او از جمله مدرسان محيط‌زيست بود كه در حوزه فعاليت‌ها و تحقيقات اجرايي نيز تجربيات بسيار گرانقدري داشت و از اين نظر
درگذشتش براي محيط‌زيست ايران ضايعه‌اي بس اسفناك است. آنچه در پي مي‌خوانيد اظهارنظرهاي شماري از دلمشغولان محيط‌زيست ايران است درباره شادروان اسدي.

وي همچنين از جمله كارشناسان محيط‌زيست بود كه صميمانه با گروه محيط‌زيست روزنامه همشهري همكاري داشت و مقالات و ديدگاه‌هاي او هر از چندگاهي در همين صفحه چاپ مي‌شد؛ شايد گمان نمي‌كرد اين‌قدر زود خودش موضوع صفحه محيط‌زيست باشد.
 دكتر بهرام كيابي، عضو هيأت علمي دانشگاه شهيد بهشتي، ازدكتر هرمز اسدي  به عنوان استادي دلسوخته، پرتلاش و آگاه به مسائل زيست‌محيطي ياد مي كند و  مي گويد: آشنايي من با مرحوم دكتر اسدي به سال 1377 برمي‌گردد كه در سازمان حفاظت‌ محيط‌زيست سمت مديركل دفتر حيات وحش و آبزيان را داشتم. به خاطر دارم كه او هميشه چقدر پيگيرانه و با اشتياق فراوان در فكر اجراي هر چه بهتر طرح يوزپلنگ در ايران بود؛ طرحي كه اجراي آن را به عهده گرفته بودند. او سخت‌كوش، پرتلاش و خستگي‌ناپذير و صادق بود. اينها چيزهايي است كه از آن مرحوم به ياد دارم با تلاش‌هاي بي‌وقفه‌اش در مورد فوك خزر هم تا حدودي آشنايي دارم. فقدان اين چهره شاخص اكولوژي و مديريت حيات‌وحش ضايعه‌اي است جبران‌ناپذير كه گذشت زمان هم نمي تواند  آن را جبران كند.

شخصيتي بي‌جايگزين

دكتر مجيد مخدوم استاد دانشگاه تهران، از دكتر هرمز اسدي به عنوان شخصيتي بي‌جايگزين در محافل علمي ياد مي‌كند و مي‌گويد: او نه تنها از نظر دانش و تجربه علمي يكي از برترين‌هاي محيط‌زيست ايران بود كه از نظر اخلاق هم بي‌نظير بود به‌طوري كه هيچ‌گاه او را كسي عصباني يا در حال پرخاش نديد و اين ويژگي بي‌مانندي است كه كمتر در محافل علمي ديده مي‌شود.

مخدوم در ادامه مي‌گويد: تا آنجا كه من زنده‌ياد اسدي را مي‌شناسم او عشق و علاقه فراواني به حيات‌وحش داشت. وي قبل از اينكه براي ادامه تحصيل و اخذ مدرك دكترا رهسپار آمريكا شود از كارشناسان برجسته حفاظت محيط‌زيست بود اما پس از اتمام تحصيل و بازگشت به ايران گرچه به طور مستقيم و به عنوان پرسنل سازمان محيط‌‌ز‍يست با اين سازمان همكاري نداشت اما پروژه‌هاي متعددي را در همكاري با سازمان محيط‌زيست اجرا كرد كه در عرصه محيط‌زيست از اهميت بالايي برخوردار بود. سرپرستي پروژه يوزپلنگ ايراني از جمله اين پروژه‌ها بود كه در اين زمينه با كمك چند انجمن غيردولتي از جمله انجمن حمايت از حيوانات به انتشار نشريه يوز همت گماشت. در واقع با انتشار اين نشريه، بابي تازه در محيط‌زيست گشود كه سابقه نداشت و آن شناساندن اين‌گونه به مردم و علت حضور و اهميت اين‌گونه در چرخه زندگي بود. او از اين طريق اطلاعات بسيار جامع و ارزشمندي به ويژه در خصوص رفتار اين جانور كمياب در اختيار محافل علمي گذاشت.

اما نكته ديگري كه دكتر مخدوم بر آن اشاره مي‌كند، مهارت خاص و بي‌نظير دكتر اسدي در رفتارشناسي بود كه تلاش مي‌كرد محافل علمي را به اين واقعيت جلب كند كه اگر يوزپلنگ، اين مهره كليدي نابود شود جايگزيني نخواهدداشت.
از مخدوم مي‌خواهيم در يك عبارت مرحوم اسدي را توصيف كند و او پاسخ مي‌دهد: اسدي واقعا انساني دوست‌‌داشتني، بردبار و منطقي بود؛ انساني دلسوخته، مهربان و خوش برخورد كه به همان اندازه كه از نظر علمي برجسته و فرهيخته بود از نظر انساني نيز شخصيتي قابل احترام و بزرگ داشت.

محيط‌زيست مديون اوست

دكتر بهروز دهزاد، عضو هيأت علمي دانشگاه شهيد بهشتي، مي‌گويد: شايد من عزادارترين باشم چرا كه 2 نفر را  از دست دادم؛ هم دكتر اسدي و هم مهندس حبيب عباسپور، يكي از دناشناسان ايران. چرا كه او تنها كسي بود كه روي دنا كار كرده بود. هنوز يك ماه از فارغ‌التحصيلي عباسپور نمي‌گذرد كه با درجه عالي از فوق‌ليسانسش دفاع كرد. دانشجويي كه بسياري از كارهاي پژوهشي مديون تلاش  او و امثال اوست. چرا كه اگر ما يك كار پژوهشي تازه عرضه مي‌كنيم براساس زحمات و تلاش‌هاي شبانه‌روزي همين كارشناسان گمنام است كه داده‌هاي اوليه را توليد مي‌كنند. عباسپور يكي از بهترين كارشناساني بود كه در كنار مسئوليت‌هاي سنگين اداري (معاونت محيط‌زيست استان كهگيلويه و بويراحمد) موفق به اتمام دوره كارشناسي ارشد شد.

او  3 سال تمام درباره دنا تحقيق كرده بود كه حاصل اين تحقيق مجموعه‌اي بي‌نظير در شناساندن جاذبه‌هاي اكوتوريستي منطقه دناست.
دهزاد كه در بهت مرگ  دانشجوي تازه فارغ‌التحصيل شده‌اش مهندس حبيب‌ عباسپور ماتم زده است، فقدان دكتر اسدي، همكارش را باورنكردني وصف مي‌كند و مي‌افزايد:  دكتر اسدي از معدود متخصصان اكولوژيست كشور بود كه تعداد آنها از انگشتان يك دست هم تجاوز نمي‌كند. حال ببينيد مرگ اين استاد باعث چه ضايعه‌اي شده است. شخصيت علمي او كه براي همه روشن است اما مهمترين ويژگي او، ذهنيت پويا و نگاه رو به
جلو اش  بود. اسدي عضو چند جامعه علمي بين‌المللي بود و از اين طريق به بهترين شكل ممكن، دانش و تكنولوژي را از كشورهاي پيشرفته به ايران منتقل مي‌كرد.
او اولين كسي بود كه جديدترين روش‌هاي مطالعاتي و مسائل روز محيط‌زيست جهان را تشخيص مي‌داد؛ گواه اين مسئله دانشجويان  بسيار خوبي است كه پرورش داد. دانشجوياني كه پس از فارغ‌التحصيل شدن توانستند بسياري از مسائل و مشكلات را حل كنند.

دهزاد در ادامه مي‌گويد: دكتر اسدي با وجود جواني، سابقه اي  طولاني در زمينه مطالعات محيط‌زيست و اكولوژي پستانداران داشت. چرا كه علاقه منحصر به فرد ايشان همين كار بود. آخرين كار او در اين زمينه، آغاز تحقيق و مطالعه علمي درباره فوك خزر بود كه توانست اين مطالعات را به انجام برساند.نظريه‌هاي دكتر اسدي در ارتباط با نگهداري و حفظ گوزن زرد ايراني و فوك دريايي خزر كه هر 2 از گونه‌هاي در معرض انقراض هستند سبب شد تا اين 2گونه از وضعيت مناسب‌تري برخوردار شوند.

دهزاد مي‌افزايد: هنوز بسيار زود بود كه دكتر اسدي از دست برود. او برنامه‌هاي زيادي براي آينده داشت تا آنجاكه براي وقايعي كه امكان وقوع آن در 20 سال آينده وجود دارد برنامه‌ريزي كرده بود تا به موقع از آسيب‌هاي احتمالي ناشي از آن و تاثيرهاي نامطلوب زيست‌محيطي آن بتوان پيشگيري كرد.هر چه هست از دست دادن چنين افراد ارزشمندي در ماه‌ها و سال‌هاي آينده بيشتر حس خواهد شد. اما انتظار مي‌رود دانشجويانش كه حاصل عمر او بودند كار ايشان را مثل وي ادامه دهند.

محيط‌بانان نمي‌ميرند

دكتر اسماعيل كهرم، استاد دانشگاه و شكاربان قديمي با اظهار تاسف از مرگ زودهنگام دكتر اسدي مي‌گويد: او هرگز از تلاش باز نايستاد و همين روحيه جست و جو‌گر و پرتلاش از او شخصيتي متفاوت ساخته بود به طوري كه همه او را آدمي پرجنب و جوش در عين حال صميمي مي‌شناختند. او كسي بود كه 13سال پيش، توانست پيتر جكسون- كارشناس
آي‌يو‌سي ان را به ايران دعوت كند و با تشكيل كنفرانس، پروژه حفظ يوزپلنگ را براي نخستين‌بار مطرح كند همانگونه كه در آخرين تلاش‌هايش كارهاي با ارزشي در زمينه فوك خزر آغاز كرد اما حيف كه ناتمام ماند. كارهاي بي‌سابقه او در زمينه حفظ گوزن زرد نيز زبانزد است.

كهرم نكته ديگري را خاطر نشان مي‌سازد: دكتر اسدي، از معدود كسان و شايد تنها كسي بود كه در زمينه  آگاهي حيات وحش كار كرده بود. براي نمونه او به هندوستان رفت و در آنجا قاتلان ببر را شناسايي كرد يا وقتي با خبر شد كه 13قلاده يوزپلنگ را در سمنان خشك كرده‌اند با پيگيري و تلاش، تمام متخلفان را پيدا كرد و به دست قانون سپرد. اين ويژگي‌ها از او شخصيتي منحصر به فرد در عرصه محيط‌زيست ساخته بود كه فقدان او را به ضايعه‌اي جبران‌ناپذير تبديل كرده است. با اين همه 2چيز باعث خوشحالي است؛ نخست آنكه او دانشجويان متعددي تربيت كرد كه دانش و مهارت فراواني را از او آموخته‌اند و انتظار مي‌رود راه او را ادامه دهند. دوم اينكه، از كسي كه در سال 50هزار كيلومتر سفر مي‌رفت و دايم در طبيعت بود كسي انتظار نداشت در رختخواب بميرد. محيط‌بانان و شكاربانان قديمي نمي‌ميرند بازنشسته هم نمي‌شوند، در جاي ديگري فعاليت خودشان را ادامه مي‌دهند. دكتر اسدي نيز در ذهن دانشجويانش و در عرصه محيط‌زيست همچنان به فعاليتش ادامه خواهد داد.

متخصص مجرب در حيات وحش

دكتر برهان رياضي، عضو هيات علمي واحد علوم و تحقيقات دانشگاه آزاد، دكتر اسدي را شخصيتي معرفي مي‌كند كه علاوه بر احاطه بر بحث علمي و تئوريك، در زمينه حيات وحش به طور عملي متخصص بود.  رياضي مي گويد: اسدي به معناي واقعي كلمه از ديدگاه عملي يك فرد متخصص بود كه نه تنها در ارتباط با حيات وحش ايران كه در زمينه حيات وحش جهان تجربيات ارزشمندي كسب كرده بود. براي نمونه، وي به طور عملي در خصوص ببر هندوستان كار كرده بود. همچنانكه در ايران بيش از هر كس ديگري در مورد فوك خزر- تنها گونه پستاندار خزر- تحقيق و كار عملي انجام داده بودند.

رياضي مي‌افزايد: اسدي روي پستانداران ايران كارهاي با ارزش انجام داد چرا كه او هم متخصص بود و هم تجربه عملي داشت درحالي كه اين 2  ويژگي در كمتر كسي ديده مي‌شود و در همين ارتباط هم يعني انتقال  گوزن زرد جان خود را از دست داد. به طور كلي درباره اين عاشق طبيعت و محيط‌زيست مي‌توان گفت او با آنكه تحصيلات دانشگاهي را در خارج از كشور تا بالاترين رتبه ادامه داد اما پس از بازگشت به كشور ضمن آنكه بحث‌هاي تئوريك را فراموش نكرد به طور عملي هم در زمينه‌هاي مختلف به ويژه روي پستانداران ايراني كار كرد و در اين زمينه تجربيات منحصر به فردي كسب كرد.
در يك جمله مي‌توان گفت، دكتر اسدي انساني فرهيخته و شخصيتي صميمي و ارزشمند بود كه جايگزيني براي او نمي‌توان تصور كرد.

او يكي از شاخص‌ها بود

دكتر بهروز بهروزي راد،‌ عضو هيات علمي واحد علوم و تحقيقات دانشگاه آزاد، از دكتر هرمزاسدي به عنوان پيشكسوت محيط زيست ياد مي‌كند و مي‌گويد: زحمات فراوان دكتر اسدي به ويژه در محيط‌طبيعي بر هيچ كس پوشيده نيست. اسدي آگاه به مسائل محيط زيست طبيعي بود اما آنچه او را نسبت به ديگران متمايز مي‌كرد بزرگ منشي او بود به طوري كه او از نظر  حسن خلق يكي از شاخص‌ها بود. بهروزي راد كه با سختي مي‌كوشد بر تأتر خود غلبه كند مي‌افزايد: بيش از 34 سال است كه مرحوم اسدي را مي‌شناسم.  او طي همه اين سال‌ها لحظه‌اي از تلاش در راه اعتلاي محيط‌طبيعي بازنايستاد به خصوص اين اواخر بسيار زحمت كشيد و پروژه‌هاي متعددي از جمله گوزن زرد و فوك خزر را مديريت كرد. وي بينش بسيار خوبي درباره محيط‌طبيعي داشت كه هم در عمل و هم در تدريس نمايان بود.
از ديگر تلاش‌هاي وي تربيت دانشجويان فراواني است كه اميدواريم بتوانند راه وي را ادامه بدهند.

به گفته اين استاد دانشگاه، مرحوم اسدي تا اندازه‌اي به محيط‌زيست و طبيعت علاقه‌مند بود كه وصيت كرده بود او را در طبيعت به خاك بسپارند و اين حاكي از عشق بي‌حد و حصر او به طبيعت است. همين عشق هم باعث شد كه در اين هواي سرد كه همه ادارات و سازمان‌هاي دولتي تعطيل هستند از پا ننشيند و جان بر سر راه نجات يك گونه حيات وحش يعني گوزن زرد بگذارد. اين شيوه‌اي است كه بايد الگوي همه كساني قرار بگيرد كه در ارتباط با محيط زيست فعاليت مي‌كنند.